انقلاب زنده است
گفتگو با دکتر خواجه سروی
اشاره: انقلاب اسلامى ايران که مبتنى بر آموزههاى شيعى است در سال 1357 به پيروزى رسيد. ماهيت انقلابى انديشه شيعي، اعتقاد به ظهور منجى موعود(عج) و برپايى حکومتى بر محور عدل و عدالت، موجب پويايى تفکر شيعى بوده و سبب گرديده است تا شيعيان از وضع موجود ناراضى بوده و همواره به سوى وضعى مطلوبتر گام بر دارند. بر اين اساس سير تاريخى تفکر شيعى حاکى از آن است که انديشه سياسى شيعه با توجه به وضع و شرايط هر زمان در قالبى خاص ظهور نموده و موجب بقاى سازمان خويش گرديده است. نارضايتى از وضع موجود و آرمان وضع مطلوب آنگاه که در کنار حس ظلمستيزى قرار گيرد، منجر به وقوع تحولى در راستاى نفى وضع موجود و جايگزينى وضعيت مطلوب خواهد شد. در اين ميان آنچه محرک اصلى خواهد بود مکتبى است که اين انديشه براساس آن شکل گرفته است. در گفتگو با دکتر خواجه سروى به بررسى لزوم بازخوانى انقلاب اسلامى پرداختهايم.
هرساله در آستانه ايام دهه فجر و پيروزى انقلاب اسلامى بررسى رويدادها و تحولات ناشى از انقلاب اسلامي، عوامل و زمينههاى آن در کانون توجه رسانهها و محافل مختلف قرار مىگيرد و کارشناسان به نوعى به بازخوانى انقلاب اسلامى ايران در سال 1357 مىپردازند. به نظر شما لزوم بازخوانى انقلاب اسلامى و واکاوى مباحث مختلف مربوط به آن چيست؟
به نظر من به چند دليل بازخوانى انقلاب اسلامى امرى ضرورى و حائز اهميت است که در آينده نيز بر اهميت آن افزوده خواهد شد و ما همچنان به بازخوانى اين انقلاب شکوهمند اسلامى نياز داريم. يکى از الزامات بازخوانى انقلاب اسلامى انتقال آن به نسلهاى آينده و نسل حاضر است که انقلاب اسلامى و تحولات آن را درک نکردهاند. 29 سال از پيروزى انقلاب اسلامى مىگذرد و نسلى که آن روز انقلاب کرد پا به سن گذاشتهاند و نسلهاى نو ظهور پيدا کردهاند که اينان انقلاب را درک نکردهاند. قاعدتا ما بايد اين نسل حاضر را با انقلاب اسلامى آشنا کنيم و ارزشهاى آن را به آنان منتقل نماييم تا انقلاب و اهداف متعالى آن همچنان زنده و پويا باقى بماند و به نسلهاى آينده نيز منتقل شود. نسل حاضر مىبايست دستاوردهاى اين انقلاب ارزشمند را حفظ کند و اين مهم جز با شناخت و درک صحيح از انقلاب ممکن نخواهد بود. بازتوليد بسيارى از مفاهيم انقلاب در اين راستا امرى ضرورى است. نکته ديگرى که ضرورت بازخوانى انقلاب اسلامى را مطرح مىکند اين اعتقاد است که انقلاب اسلامى ايران يک حرکت عظيم اجتماعى تمام ناشدنى است و همچنان ادامه دارد و به حيات خود ادامه مىدهد. از آنجا که
اين تحول جريان دارد شناخت ريشههاى آن امرى ضرورى است. از نظر ما انقلاب يک تحول تمامشده نيست بلکه ادامه دارد. نکته ديگر بازگو کردن مطالبى از انقلاب است که هنوز پس از گذشت 28 سال بازگو نشده و خوانده نشده است که حال ما بخواهيم آنها را بازخوانى کنيم. ما مىبايست براى اولين بار بسيارى از حقايق خوانده نشده و موردغفلت واقعشده انقلاب را بخوانيم. اين ايام فرصت خوبى است که ما به امر خوانش انقلاب بپردازيم.
به نظر مىرسد انقلاب هنوز در جامعه ما زنده و پوياست. علت زنده ماندن و جريان داشتن اين روحيه پس از پيروزى انقلاب و تغيير نظام سياسى گذشته چيست؟ معمولا انقلابها پس از فروپاشى نظام موردنظر و تاسيس نظام مطلوب خود پايان مىيابند اما اين اتفاق در ايران نمىافتد.
ما چندين انقلاب بزرگ در جهان داشتهايم که انقلاب اسلامى ايران نيز جزء انقلابهاى بزرگ به شمار مىرود. تفاوتى که ميان انقلاب ما و انقلابهاى بزرگ ساير کشورها وجود دارد اين است که ساير انقلابها حالت انقلابى خود را از دست دادهاند و انقلاب آنها پايان پذيرفته است. اما در کشور ما انقلاب اسلامى هنوز جريان دارد. وقتى که ما به بررسى انقلاب سال 57 در ايران مىپردازيم مىبينيم که مبانى و ريشههاى اين انقلاب دينى است و اصول آن برگرفته از انديشه دينى است. علت حيات و جريان اين انقلاب پس از 29 سال در همين نکته نهفته است که انقلاب ايران يک انقلاب ديني، الهى و در يک کلام انقلاب اسلامى است. انقلاب اسلامى يک حرکت الهى پايانناپذير است. اگرچه اين انقلاب فعلا در کالبد جمهورى اسلامى تحقق يافته اما نشان از پايان يافتن انقلاب نيست بلکه تشکيل جمهورى اسلامى يک مرحله از انقلاب اسلامى است. انقلابهاى ديگر فاقد بعد معنوى بودند لذا با شکست وانحطاط نظام موجود و تشکيل نظام مطلوب پايان پذيرفتند. امروز در کشورهايى انقلاب صورت گرفته که نشانههايى از انقلاب ديده نمىشود، اما در ايران هنوز روحيه انقلابى زنده است.
به نظر شما انقلاب ما در شرايط فعلى در چه مرحلهاى قرار دارد. آيا مىتوانيم اين ادعا را مطرح کنيم که ما در مرحله تشکيل دولت اسلامى هستيم. به نظر شما اگر ما روزى به جامعه ايدهآل اسلامى دست پيدا کنيم باز هم انقلاب جريان پيدا خواهد کرد؟
به نظر من ما در آستانه تشکيل دولت اسلامى هستيم. کم کم داريم باور مىکنيم که مىتوانيم دولت اسلامى داشته باشيم. اما هنوز با تشکيل جامعه اسلامى فاصله داريم و بايد زمان زيادى صرف تحقق اين مهم کنيم که خودنيازمند کار وتلاش بسيارى است. فعلا به اين نتيجه رسيدهايم که مىتوانيم دولت اسلامى تشکيل بدهيم اما اعتقادى هم ندارم که بايد در اين زمينه با شتاب و عجله عمل کنيم. معتقدم که ما نياز به زمان بيشترى داريم. در عين حال اگر هم ما به جامعه مطلوب اسلامى برسيم آن حالت انقلابى که در ذات دين اسلام و مذهب شيعه است از بين نخواهد رفت و باز هم زنده و پويا خواهد ماند. انقلاب در زبان دينى ما به معناى امر به معروف و نهى از منکر است. منظورى که ما در اينجا از امربه معروف و نهى از منکر داريم ابعاد سياسي- اجتماعى اين موضوع است و تعريف و تصور قديمى از آن را در نظر نداريم. ما حتى اگر جامعه اسلامى را هم تشکيل بدهيم نمىتوانيم انقلاب را به کنارى بگذاريم زيرا طبق آموزههاى دينى ما اگر امربه معروف و نهى از منکر در جامعهاى کنار گذاشته شود زمينههاى انحطاط آن جامعه فراهم مىشود.
هرساله مردم ما در روز 22 بهمن در راهپيمايى گسترده حمايت خود را از انقلاب و نظام بر آمده از آن اعلام مىدارند. به نظر شما علت حمايت ملت ما از اين نظام پس از گذشت 29 سال که همراه با جوسازىها، تهديدها، مشکلآفرينىها و فشارهاى بسيارى بوده، چيست؟
دلايل زيادى براى حمايت قاطع ملت از اين انقلاب و آرمانهاى بلند آن وجود دارد. يک دليل اين است که انقلاب اسلامى پاسخى به مطالبات دينى و ملى جامعه ما بوده و هست. امروز خرد جمعى ملت ما به اين نتيجه رسيده است که نمىتواند مطلوبتر از اين انقلاب مکانيسمى براى پاسخگويى به نيازهايش پيدا کند. نظامى بهتر از جمهورى اسلامى که برآمده از انقلاب اسلامى است، نمىتواند در حين برآورده کردن مطالبات سياسي- اجتماعى ديرينه جامعه با معتقدات جامعه و فرهنگ و هويت جامعه منطبق باشد. بدون تعارف ما نظامى بهتر از جمهورى اسلامى و انقلابى بهتر از انقلاب اسلامى که متناسب با فرهنگ و هويت ما باشد، نمىتوانيم بياييم. لذا شعور جمعى ما به اين درک رسيده که بايد اين انقلاب را گرامى بدارد و از اهداف و آرمانهاى آن دفاع کند و براى حفظ آن انواع هزينهها را تحمل کند. جنگ 8 ساله تحميلى يک نمونه از هزينههاى بزرگى بود که ملت براى حفظ نظام و انقلاب پرداختند. اين ملت در همه عرصهها که به نوعى با حيات انقلاب مرتبط بوده در صحنه حاضر شدهاند و از جان خود براى دفاع از اين انقلاب و آرمانهاى آن مايه گذاشتهاند. اين ملت ادراکى و با شناخت عميق از اين انقلاب
دفاع مىکنند و ما نمىتوانيم اين حمايت جانانه را به پاى احساسات بگذاريم. اگر بحث احساس بود اين احساس مىبايست در سالهاى اول انقلاب فروکش مىکرد اما هنوز هم همان روحيه انقلابى و روحيه دفاع از آرمانهاى انقلاب در نسل حاضر زنده است و براى حفظ آن از جان خود مايه گذاشتهاند و بارها اين ازخودگذشتگىها و ايثارگرىها تکرار شده و تا به امروز هم ادامه دارد. نکته ديگرى که در حمايت ملت ايران از اين انقلاب و تجديد بيعت هرساله با آرمانهاى آن وجود دارد، رهبرىهاى پيامبرگونه امام راحل(ره) و رهبر فرزانه انقلاب است. نکتهاى که در رهبرى اين بزرگواران وجود دارد خلوص و صداقت آنان و حساب پاک بودن آنان در مقابل ملت است. ممکن است که برخى از مديران و مسئولان نظام جمهورى اسلامى ايران در سطوح مختلف زيرسوال باشند و به آنان انتقاد وارد باشد اما در خصوص سکاندار اين انقلاب، خلوص و صداقت و پاکى آنان براى ملت کاملا محرز است و ملت به خوبى مىدانند که رهبر آنان هيچ هدفى جز خدمت به امام و انقلاب ندارند و خود در همه صحنهها پيشقدماند. اين مهم در استمرار حمايت ملت از انقلاب بسيارتاثيرگذار بوده است. قرابت و نزديکى بسيار رهبر انقلاب با ملت
بسيارى از تهديدات انقلاب را خنثى کرده است. مردم ما با تاريخ خود آشنا هستند و مىبينند که اين نظام تفاوتها و برترىهاى بسيارى نسبت به گذشته دارد. در همين نظام به جز جنگ 8 ساله، کشور ما از 3 جنگ بزرگ منطقهاى جان سالم به در برده و ذرهاى از خاک خود را از دست نداده و همچنان هويت و اقتدار خود را حفظ کرده است.
يکى از شعارهاى محورى انقلاب ما استقلال بوده است. به نظر شما تحقق اين شعار درحمايت ملت از اين انقلاب و نظام چقدرتاثيرگذار بوده است؟
يکى ديگر از علل حمايت و پشتيبانى ملت از اين انقلاب حيثيت و منزلتى است که اين انقلاب به ملت ما بخشيده است. ملت ايران يک ملت آقامنش است که زيربار سلطه نمىرود و هرگز با استعمار سازش نمىکند. يکى از شعارهاى محورى انقلاب ما استقلال و به دنبال آن آزادي، عدالت و معنويت است. اين انقلاب جايگاه منطقهاى و جهانى ايران را ارتقاء داده و ملت ما به خوبى آن را درک مىکند. امروز ملت ايران وقتى مىبيند که پس از 8 سال جنگ تمام عيار و دادن شهداى بسيار يک وجب از خاک آنها کم نشده احساس غرور مىکنند. وقتى اين نظام را با قاجاريه يا پهلوى مقايسه مىکنند احساس غرور مىکنند. اين پيروزى شيرين جنگ بود که با تمام خسارتهاى مادى و غيرمادىاش اين ملت را روى پا نگهداشته است. بهطور کلى اگر ما نگاهى هزينه- فايدهاى به انقلاب اسلامى داشته باشيم و بخواهيم به عقل خود مراجعه کنيم مىبينيم فوايد اين انقلاب در مقابل هزينههايى که پرداخت کرده بسيار است.
کارآمدى يک نظام تاثير بسزايى در ميزان حمايت مردم از حکومت دارد. مولفه کارآمدى را در نظام جمهورى اسلامى چطور ارزيابى مىکنيد؟
کارآمدى مشروعيت ثانويه نظام ما و انقلاب ماست. کارنامه نظام جمهورى اسلامى تا به امروز کارنامه قابل قبولى است. کسى نمىتواند بگويد که در اين کشور پس از انقلاب تحولى صورت نگرفته، حتى دشمنان اين نظام هم اذعان دارند که انقلاب در ايران و به دنبال آن تاسيس نظام جمهورى اسلامى منجر به تحولات شگرفى شده است. خرد و شعور جمعى معترف است که کارهاى زيادى در اين کشور انجام شده اما اين درست است که ما هنوز به نقطه مطلوب خود نرسيدهايم. اگر نارضايتى هم وجود دارد طبيعى است. چندى پيش تحقيقى پيرامون کارآمدى نظام جمهورى اسلامى صورت گرفت که نتايج آن براى خيلىها باورکردنى نبود و فکر نمىکردند که در اين کشور اين همه کار انجام شده باشد. بهطور مثال يک زمانى گندم اين کشور وارد مىشد واگر روزى اين گندم قطع مىشد معلوم نبود چه فاجعهاى در کشور رخ مىداد اما الان ما در اين زمينه خودکفا شدهايم و اين يک موفقيت بزرگ است. امروز بسيارى از نيازهاى اساسى کشور در داخل توليد مىشود. ما زمانى واردکننده پودر لباسشويى و مواد شوينده بوديم اما امروز در داخل اين مواد را توليد مىکنيم و به وفور هم در کشور يافت مىشود. زمانى تمام وسايل دفاعى و نظامى
ما از بيرون وارد مىشود و تصور تعمير يک هواپيما هم براى ما غيرممکن بود اما ما امروز نيازهاى نظامى خود را در داخل تامين مىکنيم. اينها همه براى ما افتخار است. به نظر من اگر نارضايتى در کشور وجود دارد به سوءمديريت برخى مديران کشور بر مىگردد که نتوانستند به وظايف خود به خوبى عمل کنند والا من ضعف از نظام نمىبينم بلکه ضعف از مديران ماست. مشکلات بهوجود آمده هم در ارتباط تنگاتنگ با زندگى روزمره مردم است که عامل ايجاد نارضايتى مىشود. ما بايد اين را باور کنيم که اگر مىخواهيم مشکلات موجود را برطرف کنيم اول بايد خود را اصلاح کنيم و اين ربطى به نظام سياسى ما ندارد. تمام تلاش و منويات حضرت امام(ره)اين بود که بار اين نظام بر دوش مردم ايران قرار نگيرد و به نظر من تا تحقق اين امر ما به زمان نيازداريم.
منبع: رسالت
دیدگاه تان را بنویسید